• Start
  • /
  • Święty Jan Paweł II o kulcie Najświętszego Serca Pana Jezusa

Święty Jan Paweł II o kulcie Najświętszego Serca Pana Jezusa

Serce Jezusa ożywia cały Kościół i przyciąga ludzi, którzy otwarli swoje serca na „niezgłębione bogactwa” tego jedynego Serca i czerpią z Niego soki żywotne swej duchowości. O jakże bardzo potrzebny jest w Kościele ten zastęp serc czuwających, dzięki którym Miłość Serca Bożego nie pozostanie osamotniona i nieodwzajemniona! Wśród tego zastępu na szczególne wspomnienie zasługują ci wszyscy, którzy swoje cierpienia składają jako żywą żertwę w zjednoczeniu z Sercem Chrystusa przebitym na krzyżu.

(Anioł Pański, 24 VI 1979 r.)

Teraz i dzisiaj Chrystus żyje, kocha nas i ofiarowuje nam swoje Serce jako źródło naszego odkupienia. W każdym momencie jesteśmy objęci i cały świat jest ogarniony miłością tego Serca, które „tak bardzo umiłowało ludzi”, a które tak mało jest kochane.

(Paryż, Bazylika Najświętszego Serca Jezusa,1 VI 1980 r.)

Tak, jesteśmy wzywani, by odpowiedzieć całkowicie na Jego miłość, by Jemu poświęcić naszą pracę, nasze apostołowanie, całe nasze życie. Nie jesteśmy wzywani jedynie do rozważania i kontemplowania tajemnicy miłości Chrystusa. Jesteśmy wzywani, by brać w niej udział – w tajemnicy świętej Eucharystii, ośrodku naszej wiary, ośrodku kultu oddawanego miłosiernej miłości Chrystusa objawionej w Jego Sercu.

(Paryż, 1 czerwca 1980 r.)

Spoglądając na Serce Jezusa, serce człowieka uczy się poznawać prawdziwy i jedyny sens własnego życia, uczy się swego przeznaczenia, rozumienia wartości prawdziwie chrześcijańskiego życia, uczy się strzec przed ułomnościami ludzkiego serca, łączenia synowskiej miłości wobec Boga z miłością bliźniego.

(List do Ojca Petera-Hansa Kolvenbacha SJ, 5.10.1986 r.)

Aby dziś prowadzić ewangelizację, trzeba uznać, że Serce Chrystusa jest sercem Kościoła. To On wzywa do nawrócenia i do pojednania. To On prowadzi drogą błogosławieństw serca czyste i spragnione sprawiedliwości. To On jest twórcą braterskiej wspólnoty członków jednego Ciała. To On uzdalnia nas do przyjęcia Dobrej Nowiny i obietnicy życia wiecznego. To On zleca nam misję. Zażyłość z Sercem Jezusa sprawia, że serce człowieka otwiera się na cały świat.

(Watykan,31 maja 1992 r.)

W Sercu Chrystusa miłość Boża wychodzi naprzeciw całej ludzkości. (…) Często bowiem człowiek współczesny czuje się zagubiony, rozdarty. Serce Chrystusa jest siedzibą powszechnej komunii z Bogiem Ojcem, jest siedzibą Ducha Świętego. Aby poznać Boga, trzeba nam znać Jezusa i żyć w harmonii z Jego Sercem, jak On miłując Boga i bliźniego.

(Rzym, 8 VI 1994 r.)

Wzywam wszystkich wiernych, aby nadal gorliwie pielęgnowali kult Najświętszego Serca Pana Jezusa, przystosowując go do naszych czasów, ażeby dzięki temu mogli doświadczyć niezgłębionych bogactw miłości Boga. Istotnie bowiem miłość Boża, bezcenny dar Serca Chrystusa i Jego Ducha, zostaje udzielona ludziom, aby i oni z kolei stawali się świadkami miłości.

(List do bpa Lyonu, 4VI 1999 r.)

Z Serca Pana Jezusa bierze się początek każdego z nas. Uczmy się od tego Serca miłości Boga i zrozumienia tajemnicy grzechu – tajemnicy nieprawości. Przybliżajmy się każdego dnia do tego źródła, z którego płyną zdroje wody żywej. Wołajmy za samarytańską kobietą: „Daj mi tej wody”, bo ona daje życie wieczne. Serce Jezusa, gorejące ognisko miłości –; Serce Jezusa, źródło życia i świętości –; Serce Jezusa, przebłaganie za grzechu nasze – zmiłuj się nad nami!

(Elbląg6 VI 1999 r.)

Oto Serce Zbawiciela – czytelny znak Jego niezwyciężonej miłości i niewyczerpane źródło prawdziwego pokoju. „W Nim mieszka cała Pełnia: Bóstwo, na sposób ciała” (Kol 2, 9). Pokój, który przynosi na ziemię Chrystus, pochodzi właśnie z tej Pełni i z tej Miłości. Jest darem miłującego Boga, który ukochał człowieka w Sercu Jednorodzonego Syna. „On jest naszym pokojem” (por. Ef 2, 14) – woła święty Paweł. Tak, Jezus jest pokojem, jest naszym pojednaniem. To On zburzył wrogość, jaka powstała po grzechu człowieka i pojednał z Ojcem wszystkich ludzi przez śmierć na Krzyżu. Na Golgocie zostało przebite włócznią Serce Chrystusa na znak Jego zupełnego daru z siebie, miłości ofiarnej, zbawczej, którą „do końca nas umiłował” (por. J 13, 1), budując fundament pod przyjaźń Boga z ludźmi.

(Toruń,7 czerwca 1999 r.).

Bóg jest miłością i chrześcijaństwo jest religią miłości. (…) Tylko miłość, którą objawia Serce Chrystusa, jest zdolna przemienić serce człowieka i otworzyć je na cały świat, by uczynić go bardziej ludzkim i Bożym.

(Warszawa, 11 VI 1999 r.)

Z Serca Syna Bożego, umarłego na krzyżu, wytrysnęło wiekuiste źródło życia, które daje nadzieję każdemu człowiekowi. Z Serca ukrzyżowanego Chrystusa rodzi się nowa ludzkość, odkupiona od grzechu. Człowiek roku 2000 potrzebuje Serca Chrystusa, aby poznawać Boga i samego siebie, potrzebuje budować cywilizację miłości.

(Orędzie na Rok Jubileuszowy)

Myślami wracam do tej pięknej bazyliki [NSPJ w Krakowie], którą wielokrotnie nawiedzałem w czasie mojej pasterskiej posługi w Krakowie. Dziś nawiedzam ją duchowo i pragnę wraz z polskimi rodzinami, z przedstawicielami wielu parafii pod wezwaniem Serca Bożego oraz licznie zgromadzonym ludem Bożym uwielbić tajemnicę miłości Boga objawioną światu w tym Sercu. Serce Chrystusa przebite na krzyżu włócznią żołnierza jest nieustannie otwarte dla ludzi. (…) Z Bożego Serca, tego „źródła życia i świętości”, czerpiemy nieprzerwanie siłę do budowania w nas samych i w świecie cywilizacji prawdy i miłości. Prośmy gorąco Serce Boże, „w którym są wszystkie skarby mądrości i umiejętności”, aby było Ono natchnieniem i światłem dla ludzkości wchodzącej w trzecie tysiąclecie.

(List do kard. F. Macharskiego, 20 VI 2000 r.)

ks. Janusz Królikowski

„Serce Chrystusa sercem Kościoła”

Najświętsze Serce Jezusa w nauczaniu papieża św. Jana Pawła II

Wybrane aspekty

Kult Najświętszego Serca Jezusa wpisał się głęboko w życie młodego Karola Wojtyły, a potem był stale przez niego rozwijany, zwłaszcza w czasie pełnienia posługi biskupiej w Krakowie. Był to utrwalony element jego osobistego doświadczenia duchowego, przekazywanego w ramach bogatego nauczania. Mamy wiele świadectw tego faktu w jego kazaniach oraz w listach pasterskich. Z tym dziedzictwem znalazł się w 1978 r. Rzymie, aby podjąć najwyższą posługę pasterską w Kościele jako następca św. Piotra. W pierwszej encyklice Redemptor hominis, ogłoszonej 4 marca 1979 r. Jan Paweł II dokonał niejako podsumowania swoich wcześniejszych doświadczeń związanych z teologią i kultem Serca Jezusa, przyjmując je również za kluczowy punkt odniesienia swojego pontyfikatu. Pisał wówczas: „Odkupienie świata – owa wstrząsająca tajemnica miłości, w której niejako na nowo «powtarza się» tajemnica stworzenia – jest w swoim najgłębszym rdzeniu «usprawiedliwieniem» człowieka w jednym ludzkim Sercu: w Sercu Jednorodzonego Syna, ażeby mogło ono stawać się sprawiedliwością serc tylu ludzi, w tym Przedwiecznym Jednorodzonym Synu przybranych odwiecznie za synów (por. Rz 8,29n.; Ef 1,8) i wezwanych do Łaski, wezwanych do Miłości. Krzyż na Kalwarii, poprzez który Jezus Chrystus-Człowiek, Syn Maryi Dziewicy, przybrany Syn Józefa z Nazaretu – «odchodzi» z tego świata, jest równocześnie nowym otwarciem odwiecznego Ojcostwa Boga, który w Nim na nowo przybliża się do ludzkości, do każdego człowieka, obdarzając go tym trzykroć świętym «Duchem Prawdy» (J 16,13)” (nr 9).

To kluczowe stwierdzenie znalazło potem rozwinięcie w wielu dokumentach Jana Pawła II, w systematycznych katechezach i okazyjnych wypowiedziach, a także pewnych symbolicznych działaniach, które znaczyły zwłaszcza jego pielgrzymki, w czasie których nawiedził liczne sanktuaria, w których czci się Najświętsze Serce Jezusa, począwszy od kościoła Sacre-Coeur na Montmartre w Paryżu (1 czerwca 1980 r.). Całość nauczania Jana Pawła II obejmuje liczne wątki, zarówno te zakorzenione w tradycyjnej teologii i pobożności, jak również zawiera liczne propozycje dotyczące ich aktualizacji w perspektywie nowej ewangelizacji. Można powiedzieć, że nauczanie Jana Pawła II stanowi jakby osobny traktat („sumę”) o Najświętszym Sercu Jezusa, który można by opracować na podstawie jego wypowiedzi, a także proponuje bogaty zestaw postaw i praktyk, w których można tę teologię owocnie wyrazić, mając na względzie zarówno uświęcenie osobiste, jak i odnowę Kościoła1.

Na temat nauczania papieża Jana Pawła II o Najświętszym Sercu Jezusa powiedziano już dużo w Polsce i na świecie, zajmowały się tym zagadnieniem nawet specjalne kongresy. Weszło ono jako integralna cześć do nauczania kościelnego i inspiruje się nim praktycznie bardzo wielu wierzących. W tym miejscu nie będziemy analizować całego tego nauczania, ale wskażemy na jego wątki przewodnie, które mogą stać się inspiracją dla naszej duchowości i pobożności.

Miłość Boża

Czerpiąc treści z tajemnicy wcielenia Syna Bożego, czyli z faktu, że stał się On człowiekiem, papież Jan Paweł II nieustannie podkreślał, że w spojrzeniu na Serce Jezusa „kontemplujemy Jego nieskończoną miłość, miłość Syna Wiekuistego, który nas prowadzi do samej tajemnicy Boga”2. Ta miłość wyraziła się w sposób dramatycznie dopełniony w tajemnicy paschalnej Chrystusa, czyli w Jego męce i śmierci. Dlatego stale powraca w nauczaniu Jana Pawła II o Sercu Jezusa nawiązanie do Ewangelii św. Jana, która zapisała wydarzenie „przebicia boku” Chrystusowego, a wylanie krwi i wody, które miało wówczas miejsce, stało się przejmującym symbolem rozlewającej się nadobfitej miłości Chrystusa na każdego człowieka (por. J 19,34). Szczególnego znaczenia nabiera w tym przypadku fakt, że miłość Boża w Sercu Jezusa jest miłością rozlewającą się i udzielającą człowiekowi ze względu na Jego zbawienie i uświęcenie. Aby unaocznić człowiekowi bliskość miłości w Bogu i w relacji do człowieka, papież Jan Paweł II podkreślał wielokrotnie, że w Jezusie Chrystusie Bóg ukochał nas w Jego ludzkim Sercu i za Jego pośrednictwem.

Uwypukliło ten fakt nauczanie II Soboru Watykańskiego II zawarte w konstytucji Gaudium et spes, gdy ukazując więź nawiązaną przez Syna Bożego przez wcielenie z każdym człowiekiem, stwierdza, że na mocy tej tajemnicy zbawczej „umiłował nas ludzkim sercem” (nr 22). Miłość Boga gorejąca w Jezusie Chrystusie w stosunku do człowieka jest więc zarazem miłością wielką, jak i miłością bliską. Symbol serca, do którego odwołuje się teologia i pobożność w Kościele, ukazuje nam przede wszystkim te dwa przymioty miłości Bożej względem człowieka, to znaczy jej wielkość za pośrednictwem całkowitego wydania się Chrystusa dla człowieka oraz bliskość, która wyraża się za pośrednictwem jej jak najbardziej ludzkiego kształtu. Co więcej, symbol serca posiada także moc przypominającą, dlatego stosujemy go i do niego się odwołujemy, aby niejako zbliżać do siebie w wierze Boga i człowieka. Gdy w 1765 r. ustanawiano święto Najświętszego Serca Jezusowego dla Królestwa Polskiego uzasadniono bardzo prosto, że jego celem jest „odnawiać symbolicznie pamięć o Bożej miłości”. Taki sens posiada ono dzisiaj w całym Kościele. Tak widział sens całego kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa także papież Jan Paweł II.

Miłość miłosierna

Od samego początku w kulcie Najświętszego Serca Jezusa znajduje się wyraźne odniesienie do miłosierdzia Bożego. Liczne elementy tego odniesienia możemy znaleźć już w pismach św. Małgorzaty Marii Alacoque. Papież Pius XI w encyklice Misterentissimus Redemptor (8 maja 1928 r.) wyraźnie podkreślił, że miłość względem ludzi ukazana w Sercu Jezusa jest miłością miłosierną. Podobne nawiązania znajdujemy w nauczaniu Piusa XII, zwłaszcza w encyklice Haurietis aquas (15 maja 1956 r.). Papież Jan Paweł II zwrócił na to uwagę w encyklice o miłosierdziu Bożym Dives in misericordia (30 listopada 1980 r.), w której tak pisał: „W sposób szczególny zdaje się Kościół wyznawać miłosierdzie Boga i oddawać mu cześć, zwracając się do Chrystusowego Serca; właśnie bowiem zbliżenie do Chrystusa w tajemnicy Jego Serca pozwala nam zatrzymać się w tym niejako centralnym a zarazem po ludzku najłatwiej dostępnym punkcie objawienia miłosiernej miłości Ojca, które stanowiło centralną treść mesjańskiego posłannictwa Syna Człowieczego” (nr 13).

Nie ulega jednak wątpliwości, że stopniowe rozwijanie się kultu miłosierdzia Bożego zwłaszcza w związku z objawieniami św. Faustyny Kowalskiej i jej pismami mocniej postawiło problem połączenia kultu Najświętszego Serca Jezusa i kultu miłosierdzia Bożego. Chodzi w tym przypadku w sensie głębszym właściwie o jeden kult, który ukazuje nam wielkość objawienia miłości Bożej oraz jej udzielania się człowiekowi.

W czasie kanonizacji Faustyny Kowalskiej (30 kwietnia 2000 r.) papież Jan Paweł II wyraził przejrzyście związek zachodzący między Najświętszy Sercem Jezusa i miłosierdziem Bożym: „Przez Serce Chrystusa ukrzyżowanego Boże miłosierdzie dociera do ludzi”3. W innym miejscu mówił papież: „Najświętsze Serce bogate w miłosierdzie dla wszystkich, którzy pozostają w niewoli grzechu, jest początkiem i fundamentem pokoju i prawdziwej nadziei. […] Jego przebite Serce […] jest niewyczerpanym źródłem Boskiej miłości, która przebacza, odradza, przywraca życie”4.

Wejście w tajemnicę Najświętszego Serca Jezusa pozwala wierzącemu w formie dostępnej dla ludzi i bliskiej w swoim wyrazie wniknąć w miłosierdzie Boga Ojca, które objawia się w słowach i czynach Chrystusa dokonanych w czasie Jego ziemskiego życia, przede wszystkim w Jego tajemnicy paschalnej, która przez Jego upokorzenie (por. Flp 2, 5–11) w najwyższym stopniu objawia miłosierną miłość Ojca. Ten, który umiłował nas ludzkim Sercem, w tajemnicy paschalnej i za jej pośrednictwem, otworzył człowiekowi dostęp do Serca Ojca i Jego największej miłości, która miłosiernie rezygnuje z siebie na rzecz człowieka. W ludzkim Sercu Chrystusa i za jego pośrednictwem tajemnica paschalna staje się tajemnicą skonkretyzowanego miłosierdzia Boga, który w najwyższym stopniu „rezygnuje” z siebie, aby być ponad wszystko Bogiem dla człowieka, przede wszystkim dla jego wiecznego zbawienia.

Odpowiedź miłości na Miłość

Pamięć o miłości jest pełna, gdy wyraża się w odpowiadających jej czynach. Także w kulcie Najświętszego Serca Jezusowego chodzi niejako o prowadzenie człowieka do tego, by podjął w swoim życiu Chrystusowe wezwanie do miłości. Można powiedzieć syntetycznie, że w życiu chrześcijańskich chodzi po prostu o odpowiadanie miłością na Miłość, o to by serce ludzkie odpowiadało sobą Sercu Chrystusowemu. Pojawia się tu stara zasada, którą sformułował już św. Augustyn, że „serce mówi do serca”, otwierając się na przyszłość, czyli na zakorzenione w woli odpowiednie działanie, które będzie ją urzeczywistniać. Nawiązując do tego faktu, już papież Pius XII nauczał bardzo jasno: „Kult Najświętszego Serca Jezusowego jest w swojej istocie przede wszystkim odpowiedzią naszej ludzkiej miłości na miłość Boga względem nas. W rzeczywistości bowiem tylko miłość zdolna jest poddać nasze dusze ludzkie całkowicie i doskonale pod władanie Boga, dokonując przez to zjednoczenia naszej woli z wolą Bożą”5. Jest to jakby „złota zasada” kultu Najświętszego Serca Jezusa.

Wyjaśniał Papież Jan Paweł II, odwołując się do symbolu serca: „Znane jest bogactwo rezonansów antropologicznych, jakie w języku biblijnym budzi słowo «serce». Wywołuje ono nie tylko uczucia właściwe sferze afektywnej, lecz wszystkie te wspomnienia, myśli, rozumowania, zamiary, które stanowią najbardziej wewnętrzny świat człowieka. Serce w kulturze biblijnej, a także w wielkiej części innych kultur, jest tym istotnym ośrodkiem osobowości, w którym człowiek staje przed Bogiem jako całość ciała i ducha, jako «ja» myślące, mające wolę i miłujące, jako centrum, w którym wspomnienie przeszłości otwiera się ku planowaniu przyszłości”6.

Serce jest więc symbolem, który wzbudza odpowiedź, jest w niego wpisany niejako „moment roszczenia”, wobec którego nie można przechodzić obojętnie. Fakt, że tylko „człowiek ma serce”7 w wyżej opisanym przez papieża znaczeniu, oznacza, że jego serce jest wezwane do odpowiedzi, do zwracania się do drugiego człowieka, a także do Tego, który je stworzył i odkupił. Jest ono niejako wewnętrznie zwrócone na zewnątrz. Oczywiście, serce ludzkie jest naznaczone grzechem, a pod wpływem grzechu może stać się dodatkowo zatwardziałe, nieczułe, obojętne, zamknięte w sobie itd.

Podkreślał papież Jan Paweł II: „W Sercu Chrystusa spotykają się więc: Boże bogactwo i ludzkie ubóstwo, moc łaski i słabość natury, wezwanie Boże i odpowiedzialność człowieka”8. W kulcie Najświętszego Serca Jezusa zawarty jest więc od samego początku i bardzo konkretnie w niego wpisany ewangeliczny i pierwotny wymóg nawrócenia i jego utrwalania go w codziennych wyborach i decyzjach. To jest przedmiot pierwszej odpowiedzialności wierzącego. Nawrócenie jest pierwszym dziełem duchowo-moralnym, do którego wezwany jest każdy wierzący. Wezwanie do niego, podobnie jak w nauczaniu Jezusa, stanowi stały element nauczania papieża Jana Pawła II, który jest szeroko obecny także nauczaniu o Najświętszym Sercu Jezusa. Nie ma autentycznej czci okazywanej temu Sercu, bez podjęcia osobistej i zdecydowanej odpowiedzialności wobec Niego.

Nauczanie Jana Pawła II nie tylko zawiera jednak przypomnienie o konieczności nawracania się, ale wskazuje na konkretne praktyki, które do niego skutecznie prowadzą i przyczyniają się do jego utrwalenia, a tym samym kształtują serce wierzących. Te praktyki to wynagrodzenie, zadośćuczynienie, ekspiacja, akty poświęcenia i oddania. Każdy z tych elementów, choć bliskich sobie w swoim znaczeniu teologicznym, zachowuje swój własny sens. Dzięki tym praktykom odpowiedź miłością na miłość nie jest tylko jakimś ogólnikiem, ale zyskuje możliwość konkretnego wyrażenia się w życiu duchowym. Do tych praktyk należy zaliczyć także intronizację Najświętszego Serca Jezusa. Chociaż Jan Paweł II do niej nie nawiązał w swoim nauczaniu, to jednak należy ją włączyć do proponowanych praktyk pobożnych, ponieważ w języku włoskim mówi się przede wszystkim o poświęceniu, którego intronizacja jest synonimem.

Aby uzasadnić proponowane praktyki i nie zaliczyć ich tylko do zewnętrznej „dewocji”, trzeba powrócić do nauczania papieża Piusa XII. Stwierdził on mianowicie, że Kościół posiada obok „depozytu wiary”, czyli tego wszystkiego, co dotyczy wiary i obyczajów, także „depozyt łaski”. Do tego drugiego depozytu należą przede wszystkim rozmaite praktyki religijne, które pozwalają człowiekowi otwierać się na przyjęcie łaski Bożej i ułatwiają trwanie w niej. Kult Najświętszego Serca Jezusa i związane z nim rozliczne praktyki należą do tego depozytu łaski, którego należy strzec i który należy formować na miarę nowej wrażliwości duchowej i nowych potrzeb. II Sobór Watykański w konstytucji o liturgii Sacrosanctum Concilium naucza bardzo jasno, że praktykowanie chrześcijańskie nie sprowadza się tylko do praktyk sakramentalnych, ale obejmuje wiele innych praktyk, które należy włączać w życie chrześcijańskie.

Bogate nauczanie papieża Jana Pawła II na temat kultu Najświętszego Serca Jezusa i propagowanie związanych z nim praktyk bardzo wyraźnie pokazuje, że należy je uznać za cenny depozyt łaski i z niego korzystać ze względu na pogłębione i owocne życie chrześcijańskie. Nie można tego kultu uważać za „przekroczony” i patrzeć na niego tylko w perspektywie historycznej. Zakorzeniając się w tajemnicy miłości Bożej jest on otwarty na dziś i na jutro, budząc nieustannie nadzieję w sercach ludzi. Pisał Jan Paweł II z książce Pamięć i tożsamość: „W miłości, która ma swoje źródło w Sercu Chrystusa, jest nadzieja na przyszłość świata. Chrystus jest Odkupicielem świata: «a w Jego ranach jest nasze zdrowie» (Iz 53,5)”9. Miłość Chrystusa płynąca z Jego Serca jest zawsze aktualna i twórcza, jest zawsze profetyczna, otwierając przed człowiekiem perspektywy nowego życia i nowego zaangażowania duchowego, odpowiadającego duchowi okoliczności i czasów, w których uczestniczy chrześcijanin w oparciu o swoją wiarę.

Cywilizacja miłości i prawdy

Począwszy od objawień doznanych przez św. Małgorzatę Marię Alacoque tajemnica Najświętszego Serca Jezusa, jakkolwiek zwraca się do ludzkich serc, posiada także wymiar społeczny, a nawet polityczny. Nie domaga się ona jakichś specjalnych interwencji społeczno-politycznych, ale oczekuje kształtowania społecznego wymiaru życia ludzkiego w świetle zasad, które wypływają z Serca Jezusowego. Zasada miłości nie jest jedynie zasadą życia osobistego, ale domaga się jej także życie społeczne w jego różnych wymiarach. Na wymiar społeczny w kulcie Serca Jezusa zwrócono szczególnie uwagę w XIX wieku, który może być uznany wiek społecznego królowania Serca Jezusowego. Ma on swoich twórców, a nawet swoich męczenników, którzy potwierdzają jego autentyczność.

Papież św. Paweł VI, nawiązując do tych propozycji i rozwijających się praktyk, w relacji do kultu Najświętszego Serca Jezusa sformułował postulat budowania „cywilizacji miłości”, nadając tym samym nowe ukierunkowanie katolickiej nauce społecznej. Papież Jan Paweł II podjął ten wątek nauczania poprzednika, czego dowodzą liczne nawiązania do problematyki społecznej w jego nauczaniu. Łączył ją bardzo wyraźnie z szerokim rozumieniem przykazania miłości bliźniego, którego respektowanie jest warunkiem i szkołą wolności10. Najświętsze Serce Jezusa może być natchnieniem i drogowskazem dla kształtowania życia społecznego w świetle zasady miłości. Często powraca w nauczaniu papieskim także nacisk kładziony na społeczne znaczenie pojednania i jego związek z pokojem w życiu społecznym11.

Pod koniec swego życia papież Jan Paweł II do koncepcji cywilizacji miłości włączył także „zasadę prawdy”. W liście z okazji uroczystości ku czci Najświętszego Serca Jezusa w Krakowie w 2000 r. papież pisał: „Z bożego Serca, tego «źródła życia i świętości» czerpiemy nieprzerwanie siłę do budowania w nas samych i w świecie cywilizacji prawdy i miłości. Podstawowym środowiskiem, gdzie rozwija się cywilizacja miłości jest rodzina, dlatego cieszę się, że rodziny w Polsce poświęcają się Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Serce Boże daje moc i łaskę, aby stały się one Kościołem domowym, szkoła ofiarnej miłości, wiary i szacunku do życia”12.

Papież Jan Paweł II nie rozwinął szerzej tej koncepcji w swoim nauczaniu, ale biorąc pod uwagę, że żyjemy czasie, gdy prawda w życiu społecznym stała się „sierotą”, jest to poważne zadanie, które zostało zlecone Kościołowi. Możemy połączyć je z encykliką Jana Pawła II Fides et ratio (14 września 1994 r.), która jest mocnym, a miejscami nawet dramatycznym wołaniem o przywrócenie prymatu prawdy w życiu społecznym. Prosił papież w zakończeniu tego dokumentu, łącząc ze sobą prawdę i miłość: „Wszystkich proszę, aby starali się dostrzec wnętrze człowieka, którego Chrystus zbawił przez tajemnicę swojej miłości, oraz głębię jego nieustannego poszukiwania prawdy i sensu. Różne systemy filozoficzne wpoiły mu złudne przekonanie, że jest absolutnym panem samego siebie, że może samodzielnie decydować o swoim losie i przyszłości, polegając wyłącznie na sobie i na własnych siłach. Wielkość człowieka nigdy nie urzeczywistni się w ten sposób. Stanie się to możliwe tylko wówczas, gdy człowiek postanowi zakorzenić się w prawdzie, budując swój dom w cieniu Mądrości i w nim zamieszkując. Tylko w tym horyzoncie prawdy będzie mógł w pełni zrozumieć sens swojej wolności oraz swoje powołanie do miłowania i poznania Boga jako najdoskonalsze urzeczywistnienie samego siebie” (nr 107).

Wydaje się, że zagadnienie społecznego wymiaru kultu Najświętszego Serca Jezusa w nauczaniu papieża Jana Pawła II nie spotkało się z należytym zauważeniem i docenieniem w środowiskach kościelnych, a posiada ono niewątpliwie duże i w wielu aspektach nowatorskie zastosowania. Biorąc pod uwagę współczesne zawirowania w życiu społeczny, trzeba niewątpliwie powrócić do wątków społecznych w nauczaniu papieża Jana Pawła II na temat kultu Najświętszego Serca Jezusa, który otwiera „przed wszystkimi ludźmi […] perspektywę wyniesienia do pełni egzystencji osobowej i wspólnotowej”13.

Synteza wiary i pobożności

Papież Pius XI w przywołanej już wyżej encyklice Miserentissmus Redemptor stwierdzał, że kult Najświętszego Serca Jezusa stanowi „streszczenie całej religii i normę doskonałości życia chrześcijańskiego”14. W ciągu prawie wieku, który upłyną od tej trafnej wypowiedzi, zyskała ona liczne potwierdzenia, co wskazuje na aktualność kultu Najświętszego Serca Jezusa, a tym samym na potrzebę jego dalszego rozwijania. Na tę potrzebę wielokrotnie wskazywał w swoim nauczaniu papież Jan Paweł II.

Na zakończenie przywołajmy jedną z jego ostatnich zachęt: „Pragnę przekazać słowa aprobaty i zachęty tym, którzy w Kościele z jakiegokolwiek tytułu nadal praktykują, pogłębiają i krzewią kult Serca Chrystusa, posługując się językiem i formami dostosowanymi do naszych czasów, tak aby móc go przekazać następnym pokoleniom w tym samym duchu, jaki zawsze go ożywiał. Także dzisiaj trzeba tak prowadzić wiernych, aby wpatrywali się z uwielbieniem w tajemnicę Chrystusa, Boga-Człowieka, a przez to stawali się ludźmi życia wewnętrznego, którzy słyszą i realizują powołanie do nowego życia, do świętości, do wynagradzania, które jest apostolskim współuczestnictwem w dziele zbawiania świata; ludźmi, którzy przygotowują się do nowej ewangelizacji, dostrzegając w Sercu Chrystusa serce Kościoła. Świat musi koniecznie zrozumieć, że chrześcijaństwo jest religią miłości”15.

1 Por. Serce Jezusa w dokumentach Kościoła. Dokumenty magisterium Kościoła o Najświętszym Sercu Pana Jezusa od Klemensa XIII do Benedykta XVI, zebrał, opracował i wprowadzeniem opatrzył ks. L. Poleszak, Kraków 2006, s. 193-522 [dalej: Dokumenty].

2 Jan Paweł II, Przemówienie podczas nawiedzenia kościoła Sacre-Coeur na Montmartre w Paryżu (1 czerwca 1980 r.), 3, w: Dokumenty, s. 205.

3 Jan Paweł II, Kazanie w czasie mszy św. na placu św. Piotra Dar Boży dla naszych czasów (30 kwietnia 2000 r.), 2, „L’Osservatore Romano” 21 (2000) nr 6, s. 25.

4 Jan Paweł II, Serce Jezusa bogate w miłosierdzie. Anioł Pański (16 czerwca 1991 r.), w: Dokumenty, s. 410.

5 Pius XII, Encyklika Haurietis aquas (15 maja 1956 r.), w: Dokumenty, s. 138.

6 Jan Paweł II, Homilia wygłoszona w Poliklinice Uniwersyteckiej Agostino Gemelli w 25. rocznicę śmierci jej założyciela (28 czerwca 1984 r.), 2, w: Dokumenty, s. 252.

7 Tamże.

8 Tamże, 3, s. 253.

9 Jan Paweł II, Pamięć i tożsamość, Kraków 2005, s. 172.

10 Por. Jan Paweł II, Homilia wygłoszona podczas Mszy św. odprawionej na stadionie OSIR-u w Płocku (7 czerwca 1991 r.), w: Dokumenty, s. 402-406.

11 Por. Jan Paweł II, Anioł Pański (16 czerwca 1991 r.), w: Dokumenty, s. 410.

12 Jan Paweł II, List z okazji ogólnopolskich uroczystości ku czci Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie (22 czerwca 2000 r.), w: Dokumenty, s. 489.

13 Jan Paweł II, Orędzie na stulecie poświęcenia ludzkości Najświętszemu Sercu Pana Jezusa (11 czerwca 1999 r.), 2, w: Dokumenty, s. 483.

14 Pius XI, Encyklika Miserentissimus Redemptor, w: Dokumenty, s. 73.

15 Jan Paweł II, Orędzie na stulecie poświęcenia ludzkości …, w: Dokumenty, s. 483.

  • Adoracje i modlitwy

  • Rozważania

  • Homilie i kazania

  • Błogosławieństwa

  • Z życia wspólnot

  • Sympozja

  • Galeria

  • Audio

  • Wideo

Skip to content